Back To News

Hanes Cudd y Swffragetiaid yn Neuadd y Dref Maesteg

Hanes Cudd y Swffragetiaid yn Neuadd y Dref Maesteg

Mae llawer o enwogion wedi ymweld â Neuadd y Dref Maesteg dros y blynyddoedd, a llawer o gyrddau gwleidyddol wedi digwydd oddi mewn iddi, ond efallai nad oeddwch chi’n ymwybodol o’n cysylltiadau ag un o ymgyrchoedd hawliau dynol mwyaf pwysig yr 20fed ganrif, mudiad y swffragetiaid.

Enillodd menywod hawliau pleidleiso cyfyngedig yn 1918 wedi ymgyrch galed, ond dim ond ar gyfer menywod dros 30 oed oedd yn aelodau o’r cofrestr llywodraeth leol, neu’n briod ag aelod.

Doedd gan fenywod ddim yr un hawliau pleidleisio â dynion nes i Ddeddf Cynrychiolaeth y Bobl dod i rym yn 1928. Gyda’r ddeddf hon, cafodd hawliau pleidleiso eu hehangu i gynnwys 15 million o fenywod.

Chwaraeid rhan fach, ond pwysig serch hynny, yn y chwyldro gan Neuadd y Dref Maesteg.
Cynhaliwyd y Rali Swffragetiaid cyntaf cysylltiedig â’r Neuadd gan Sylvia Pankhurt ei hun, un o ymgyrchwyr mwyaf blaenllaw y mudiad, yn Ebrill 1907 y tu fas i’r Neuadd.

Gyda hi roedd Amy Jenkins, Twmpath, Nantyffyllon, a enwyd “Merthyr Maesteg” gan y Cardiff Times, 21ain Mawrch yr un flwyddyn, a oedd wedi treulio 14 diwrnod yn y carchar am brotestio yn San Steffan dros hawl menywod i bleidleiso.

Mae gan Faesteg hanes hir o wleidyddiaeth radical, ac roedd ganddi gangen weithredol o fudiad y Swffragetiaid ar y pryd. Amy Jenkins oedd ei hysgrifenyddes. Cafodd Miss Watkins, a aeth gydag Amy Jenkins i Lundain i gynrychioli cangen Maesteg ei harestio hefyd.

Mis Ebrill 1910 cynhaliwyd rali swffragetiaid tu fewn i Neuadd y Dref Maesteg, wedi ei arwain gan Emmeline Pankhurst, mam Sylvia Pankhurst, a hithau hefyd yn arweinydd blaenllaw yn y mudiad.
Roedd Vernon Hartshorn, AS Ogwr o 1908 tan ei farwolaeth yn 1931 hefyd yn gefnogol o’r mudiad. Mae Hartshorn House, cartref Arcêd Bowrington yng nghanol dref Maesteg wedi enwi ar ei ôl.

Ym 1999, dewiswyd Emmeline Pankhurst fel un o 100 person mwyaf pwysig yr 20fed ganrif.
Trwy eu gwaith caled, dyfalbarhad a’u gweithredu, fe wnaeth y menywod hyn a’u cefnogwyr newid y byd.